Login
www.deurvorst.info

SCHADEVERGOEDING BIJ INBREUK OP INTELLECTUELE EIGENDOMSRECHTEN

Inleiding

Bij inbreuk op intellectuele eigendomsrechten, zoals een octrooi (patent), auteursrecht, merk, model, kwekersrecht of handelsnaam, kan de benadeelde in beginsel aanspraak maken op drie geldelijke sancties: Schadevergoeding, een forfaitaire vergoeding of winstafdracht. De geldelijke vergoedingen worden tot op zekere hoogte met elkaar verrekend.

In deze bijdrage wordt de sanctie schadevergoeding besproken. Hiermee wordt gedoeld op het betalen van een geldbedrag of het voldoen van een prestatie ter goedmaking van geleden of toekomstige schade van de benadeelde. Zie voor de andere vergoedingen www.forfaitairevergoeding.nl en www.winstafdracht.nl.

Doelstelling van schadevergoeding

Compensatie van concrete (daadwerkelijk geleden of toekomstig te lijden) schade geldt als de primaire doelstelling van schadevergoeding. De schade van de benadeelde is dus beslissend voor de hoogte van het door de aansprakelijke partij te betalen bedrag. Noch overcompensatie noch ondercompensatie van schade is gewenst. De inhoud van het begrip “schade” is dus van grote invloed op de omvang van de schadevergoeding.

Voorwaarden voor toewijzing van schadevergoeding bij inbreuk

Voor oplegging van de sanctie schadevergoeding bij inbreuk op intellectuele eigendomsrechten gelden normaliter de volgende voorwaarden: 1. Er moet sprake zijn geweest van inbreuk; 2. Het bestaan van schade (gelden verlies, gederfde winst of toekomstige schade) moet aannemelijk zijn; 3. Er is sprake van een causaal verband tussen de inbreuk en de schade; 4. De inbreuk moet de inbreukmaker zijn toe te rekenen (meestal: hem valt een verwijt van schuld te maken). De aanspraakgerechtigde dient bovendien te behoren tot de (rechts) personen die de wet op het oog heeft. Veelal komen alleen de eigenaar/houder en de licentiehouder (niet: de distributeur) in aanmerking als rechthebbenden op schadevergoeding .

Kort geding

Het vorderen van (een voorschot op) schadevergoeding in een kort geding-procedure is veelal niet mogelijk: feiten en omstandigheden dienen te worden aangewezen die meebrengen dat toewijzing van een voorschot uit hoofde van onverwijlde spoed geboden is. 
Geldvorderingen worden in de regel niet als spoedeisend beschouwd nu over het openstaande bedrag rente moet worden vergoed.

Begroting van de schade

Schade bestaat uit geleden verlies en/of gederfde winst en/of een toekomstige variant daarvan. Smartengeld, de vergoeding voor immateriële schade (leed, gederfde levensvreugde), is zelden toewijsbaar bij inbreuk op intellectuele eigendomsrechten.

Schade wordt begroot door het verschil te nemen van de hypothetische vermogenstoestand zoals die zonder de inbreuk zou zijn geweest en de vermogenstoestand na de inbreuk. Bij inbreuk op intellectuele eigendomsrechten bestaat de schade vaak uit een of meer van de volgende posten:

a      Gederfde winst wegens gemist debiet

Indien de rechthebbende de intellectuele eigendom zelf exploiteert, bijvoorbeeld door productie van door intellectuele eigendom beschermde voorwerpen, kan de inbreuk op zijn intellectuele eigendomsrecht meebrengen dat hem afzetgebied is ontgaan. Nogal eens is de rechter bereid de schade te begroten aan de hand van de geschatte inbreukmakende afzet, vermenigvuldigd met het winstmargepercentage van de benadeelde.

b      Gederfde winst wegens een gederfde royalty

Gederfde winst wegens een gederfde royaltyvergoeding is bij uitstek een schadepost bij inbreuk op intellectuele eigendom van een rechthebbende die licenties pleegt te verlenen. Niettemin is de rechter veelal ook bereid aan te nemen dat een royalty is gederfd indien de rechthebbende stelt dat hij een licentie zou hebben verleend indien de inbreukmaker hem daarom zou hebben gevraagd.
Indien aannemelijk is dat de rechthebbende nooit met een licentie zou hebben ingestemd, kan aanspraak worden gemaakt op een forfaitaire vergoeding. Zie www.forfaitairevergoeding.nl.
De hoogte van de gederfde gebruiksvergoeding wordt veelal afgestemd op de gebruikelijke tarieven van de benadeelde, ongeacht de vraag of de inbreukmaker daarmee zou hebben ingestemd.

c      Gederfde winst wegens prijsbederf

De aanwezigheid van inbreukmakende voorwerpen op de markt kan de rechthebbende ertoe hebben genoodzaakt zijn prijzen te verlagen of een prijsverhoging niet door te voeren. In beginsel komt de daardoor ontstane schade voor vergoeding in aanmerking mits het causaal verband aannemelijk is.

d      Gederfde winst wegens gemiste parallelafzet

Nogal eens pleegt een rechthebbende naast de door de intellectuele eigendom beschermde voorwerpen andere voorwerpen af te zetten die daarmee verband houden. Dit noemt men parallelafzet. Hierbij valt te denken aan spoilers behorende bij een bepaald type auto, extra software behorend bij een auteursrechtelijk beschermd computerprogramma, of huishouddoekjes die een consument pleegt mee te pakken indien eenmaal aanwezig in een prijskraker als de Zeeman of Wibra. Winstderving wegens gemiste parallelafzet, die als gevolg van de inbreuk is ontgaan, komt voor vergoeding in aanmerking, indien een voldoende causaal verband bestaat.

e      Waardevermindering van het intellectuele eigendomsrecht

De inbreuk op intellectuele eigendomsrechten kan ten gevolge hebben dat de waarde van de intellectuele eigendom daalt, hetzij vanwege een verminderde markt- c.q. verkoopwaarde, hetzij wegens verminderde toekomstige inkomsten. 
Waarde is de kapitalisatie van toekomstige inkomsten. Waardevermindering is dus toekomstige schade. De rechter kan toekomstige schade bij voorbaat begroten maar hij kan de begroting ook uitstellen als kapitalisatie ineens ondoenlijk is. 
Voorgesteld wordt wel deze schadepost te begroten op de gederfde winst wegens verminderd debiet c.q. verminderde royalties, vermenigvuldigd met een opslagfactor 1.3.

f      Kosten

Een drietal typen kosten komt ook als schade voor vergoeding in aanmerking:
a kosten ter voorkoming of beperking van schade;
b kosten ter vaststelling van schade en aansprakelijkheid;
c kosten ter verkrijging van voldoening buiten rechte.

g      Volledige proceskosten

Sinds enkele jaren kunnen de volledige proceskosten worden toegewezen ten gunste van de in het gelijk gestelde partij indien sprake is van handhaving van intellectuele eigendomsrechten. Met name de vergoedbaarheid van de advocatenkosten vormt een aanzienlijke verruiming ten opzichte van het huidige recht.

Schadevergoeding in andere vorm dan geld

Behalve in geld, kan schadevergoeding ook worden voldaan in natura. 
Ingevolge artikel 6:103 BW kan de rechter op vordering van de benadeelde schadevergoeding toekennen in een andere vorm dan de betaling van een geldsom.

Belangrijk voordeel van een vordering tot schadevergoeding in andere vorm dan geld is bovendien dat zij zich beter leent voor toewijzing in kort geding dan schadevergoeding in geld.